Nhận diện các chiêu thức lừa đảo thu thập khuôn mặt AI
Lừa đảo thu thập khuôn mặt là việc dụ người dùng tự quay mặt, quay đầu, chớp mắt hoặc tải ảnh chân dung lên một ứng dụng, trang web hay cuộc gọi video, rồi dùng dữ liệu đó để vượt qua bước xác minh khuôn mặt hoặc dựng video giả mạo. Cách tự bảo vệ cốt lõi: chỉ thực hiện xác minh khuôn mặt trong ứng dụng chính thức do chính bạn mở, và luôn xác minh lại bằng kênh khác khi thấy người quen gọi video đòi tiền.
Vì sao khuôn mặt trở thành mục tiêu
Nhiều dịch vụ tài chính, viễn thông và hành chính dùng khuôn mặt làm yếu tố xác thực, đặc biệt khi mở tài khoản trực tuyến hay thực hiện giao dịch giá trị lớn. Khi khuôn mặt thành chìa khóa, kẻ gian tìm cách sao chép chìa khóa đó.
Song song, công nghệ tạo hình ảnh và video bằng AI ngày càng dễ tiếp cận. Từ vài bức ảnh và đoạn video ngắn, có thể tạo ra hình ảnh chuyển động giống người thật ở mức đủ đánh lừa người xem qua màn hình điện thoại chất lượng thấp.
Các chiêu thức thu thập thường gặp
Giả danh cơ quan, ngân hàng yêu cầu “xác thực lại”
Kẻ gian gọi điện, nói tài khoản của bạn cần cập nhật sinh trắc học, rồi gửi đường link tải ứng dụng giả hoặc yêu cầu gọi video và làm theo hướng dẫn: nhìn thẳng, quay trái, quay phải, há miệng. Những động tác này chính là những gì hệ thống xác minh khuôn mặt yêu cầu.
Ứng dụng biến hình, ghép mặt, “xem bạn già đi thế nào”
Không phải ứng dụng giải trí nào cũng độc hại, nhưng có những ứng dụng không rõ nguồn gốc yêu cầu quay video khuôn mặt nhiều góc, xin quyền truy cập toàn bộ thư viện ảnh, và có điều khoản cho phép sử dụng dữ liệu rộng rãi.
Tuyển dụng, khảo sát trả tiền
Lời mời “thu thập dữ liệu huấn luyện AI, trả tiền cho mỗi video khuôn mặt” hoặc “làm cộng tác viên xác minh tài khoản” có thể là cách gom khuôn mặt kèm giấy tờ để mở tài khoản giả.
Thu thập thụ động từ mạng xã hội
Ảnh chân dung rõ nét, video nói chuyện trực diện trên mạng xã hội là nguồn nguyên liệu sẵn có. Đây là một lý do để cân nhắc mức độ chia sẻ thông tin cá nhân lên mạng.
Khuôn mặt bị thu thập sẽ bị dùng vào đâu
- Vượt xác minh mở tài khoản: kết hợp với ảnh giấy tờ để mở ví, tài khoản ngân hàng số, vay qua ứng dụng.
- Cuộc gọi video giả mạo: giả làm bạn gọi cho người thân, đồng nghiệp để vay tiền gấp. Cuộc gọi thường ngắn, hình mờ, lấy lý do mạng yếu.
- Nội dung giả mạo bôi nhọ, tống tiền: ghép mặt vào hình ảnh, video nhạy cảm.
Dấu hiệu nhận ra cuộc gọi video giả
Công nghệ giả mạo ngày càng tốt, nên đừng dựa hoàn toàn vào mắt thường. Tuy vậy một số dấu hiệu vẫn đáng chú ý:
- Cuộc gọi rất ngắn, người gọi nhanh chóng chuyển sang nhắn tin với lý do “mạng yếu”.
- Khuôn mặt ít biểu cảm, khẩu hình không khớp tiếng, viền mặt nhòe khi quay đầu.
- Ánh sáng trên mặt không khớp với khung cảnh xung quanh.
- Nội dung luôn quy về chuyện tiền, gấp, không được nói với ai.
- Tài khoản ngân hàng nhận tiền không đứng tên người đang gọi.
Cách kiểm tra đáng tin hơn: cúp máy, gọi lại cho người đó qua số điện thoại bạn đã lưu từ trước, hoặc hỏi một câu chỉ hai người biết. Đừng gọi lại qua tài khoản vừa gọi cho bạn.
Nguyên tắc xác minh khuôn mặt an toàn
- Chỉ xác minh khuôn mặt trong ứng dụng chính thức tải từ cửa hàng ứng dụng, do bạn chủ động mở.
- Không bao giờ thực hiện các động tác xác minh theo hướng dẫn của người lạ trong cuộc gọi video.
- Không cài ứng dụng từ đường link gửi qua tin nhắn, kể cả khi người gửi xưng là ngân hàng, công an, nhà mạng.
- Ngân hàng không yêu cầu bạn gọi video với nhân viên để “cập nhật sinh trắc học”. Nếu nghi ngờ, ra quầy giao dịch.
Bạn có thể tìm hiểu thêm về mặt mạnh, mặt yếu của sinh trắc học trong bài ưu điểm và hạn chế của bảo mật sinh trắc học.
Bảo vệ cha mẹ và người lớn tuổi
Người lớn tuổi thường là đối tượng của cả hai chiều: bị lừa quay mặt xác minh, và bị lừa bởi cuộc gọi video giả con cháu. Hãy ngồi với cha mẹ và:
- Thống nhất một câu hỏi bí mật gia đình để xác minh khi có cuộc gọi xin tiền.
- Dặn rõ: không ai từ cơ quan nhà nước hay ngân hàng gọi video yêu cầu quay mặt.
- Cài đặt chặn cài ứng dụng ngoài cửa hàng chính thức trên điện thoại của cha mẹ.
- Lưu sẵn số tổng đài ngân hàng chính thức trong danh bạ.
Giọng nói cũng có thể bị giả
Song song với khuôn mặt, giọng nói cũng có thể bị sao chép từ các đoạn video, tin nhắn thoại công khai. Kẻ gian có thể gọi điện bằng giọng giống người thân, thường trong bối cảnh ồn ào, gấp gáp để che đi chỗ chưa tự nhiên. Vì thế quy tắc “gọi lại qua số đã lưu” áp dụng cho cả cuộc gọi thoại lẫn video. Nếu thường xuyên đăng video có giọng nói, hãy cân nhắc giới hạn người xem ở mức bạn bè.
Nếu lỡ cung cấp khuôn mặt cho kẻ gian
- Gỡ ngay ứng dụng lạ, ngắt mạng thiết bị nếu nghi có mã độc.
- Liên hệ ngân hàng, ví điện tử để thông báo, yêu cầu theo dõi và khóa tạm nếu cần.
- Đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng từ thiết bị khác.
- Theo dõi các khoản vay, tài khoản mới đứng tên mình trong thời gian tới.
- Trình báo công an, cung cấp số điện thoại, đường link, ứng dụng liên quan.
Khuôn mặt không thể đổi như mật khẩu. Vì thế sự thận trọng khi cung cấp nó cần cao hơn mọi loại thông tin khác.
Câu hỏi thường gặp
Ứng dụng chỉnh ảnh khuôn mặt nổi tiếng có nguy hiểm không?
Ứng dụng của nhà phát triển uy tín, có chính sách quyền riêng tư rõ ràng thì rủi ro thấp hơn nhiều. Hãy đọc điều khoản về việc lưu trữ và sử dụng ảnh, hạn chế cấp quyền truy cập toàn bộ thư viện và xóa dữ liệu khi không dùng nữa.
Video giả mạo bằng AI có qua được xác minh khuôn mặt của ngân hàng không?
Các hệ thống xác minh nghiêm túc có cơ chế phát hiện người thật nhằm chống ảnh, video phát lại hay giả mạo. Tuy nhiên không hệ thống nào hoàn hảo, nên tốt nhất là không để kẻ gian có nguyên liệu ngay từ đầu.
Làm sao biết người thân thật sự đang gọi video cho mình?
Cúp máy và gọi lại qua số điện thoại đã lưu từ trước, hoặc hỏi câu hỏi bí mật đã thống nhất trong gia đình. Nếu người kia viện cớ để tránh, khả năng cao đó là giả mạo.
Bài liên quan

Link tài liệu ôn thi miễn phí chiếm Facebook: nhận diện và lấy lại
Link đề cương, đề thi miễn phí bắt đăng nhập Facebook đang bị dùng để chiếm tài khoản rồi tống tiền. Dấu hiệu nhận biết và việc cần làm ngay khi lỡ nhập.

Tài khoản hưởng an sinh trên VNeID: kiểm tra và tránh bị lợi dụng
Từ 2027 lương hưu, trợ cấp BHXH chi qua tài khoản an sinh trên VNeID. Cách kiểm tra, đăng ký đúng và nhận diện chiêu đổi tài khoản nhận tiền.

Định danh VNeID cho con dưới 14 tuổi: lợi ích và cách giữ an toàn
Cách kích hoạt tài khoản VNeID cho con dưới 14 tuổi, khi nào phải ra công an làm mức 2 và nhận diện chiêu giả công an kích hoạt định danh cho trẻ.

VNeID thành siêu ứng dụng: khóa chặt tài khoản định danh của bạn
VNeID vừa thêm đăng kiểm phương tiện từ 26/10/2026. Cách đặt passcode, kiểm tra quyền Trợ năng và tránh chiêu cài VNeID phiên bản mới qua đường link.